Kısa cevap
Yaprağını döken meyve ve süs ağaçlarının çoğu, kış dinlenme döneminde, tomurcuklar uyanmadan önce budanır. Antalya'da yaygın olan narenciye ise genellikle hasattan sonra, şiddetli soğuklar geçtikten sonra budanır. Kuru, kırık ve hastalıklı dallar ise her mevsimde temizlenebilir. Yüksek ağaçlar ve elektrik hatlarına yakın dallar için mutlaka uzman çağırın.
Budama, ağaca zarar vermek değil, onu yönlendirmektir. Doğru zamanda ve doğru şekilde yapılan budama ağacın sağlığını korur, daha düzenli büyümesini ve daha kaliteli meyve vermesini sağlar. Yanlış zamanda yapılan budama ise ağacı zayıflatabilir.
Budama neden yapılır?
- Sağlık budaması: Kuru, kırık ve hastalıklı dalların temizlenmesi.
- Şekil budaması: Genç ağaçlara sağlam bir iskelet kazandırmak.
- Verim budaması: Meyve ağaçlarında ışık alan, dengeli bir taç oluşturarak meyve kalitesini artırmak.
- Güvenlik budaması: Çatıya, duvara, elektrik hattına ya da yola uzanan dalların kontrol altına alınması.
Ağacın türüne göre budama zamanı
Yaprağını döken meyve ağaçları
Elma, armut, şeftali, erik gibi yaprağını döken ağaçların ana budaması genellikle kış dinlenme döneminde, yapraklar döküldükten sonra ve tomurcuklar uyanmadan önce yapılır. Bu dönemde ağacın iskeleti net görünür ve ağaç budamadan en az etkilenir. Şiddetli don günlerinde budama yapılmaz.
Narenciye
Portakal, mandalina ve limon gibi narenciye ağaçları her dem yeşildir ve genellikle yoğun budama istemez. Budama çoğunlukla hasattan sonra, soğuk dönem geçtikten ve bahar sürgünleri başlamadan önce yapılır. Amaç, iç kısmı havalandırmak ve kuru, iç içe geçmiş dalları almaktır.
Zeytin
Zeytin ağaçları da genellikle hasattan sonra, soğuk dönemin ardından budanır. Zeytinde budama, verimi doğrudan etkilediği için deneyim gerektirir.
Süs ağaçları ve çalılar
İlkbaharda çiçek açan çalılar genellikle çiçeklenmeden sonra budanır; aksi halde o yılın çiçek tomurcukları kesilmiş olur. Yaz ve sonbaharda çiçek açanlar ise kış sonunda budanabilir.
Her mevsimde yapılabilecek olan
Kuru, kırık ve hastalıklı dallar ağacın türünden bağımsız olarak, fark edildiği zaman temizlenebilir. Özellikle fırtına sonrası kırılan dallar beklemeden alınmalıdır.
Budamada sık yapılan hatalar
- Ağacı bir seferde çok fazla budamak.
- Dalları gövdeye çok yakın ya da çok uzun kütük bırakarak kesmek.
- Körelmiş ve temizlenmemiş aletlerle budamak (hastalık taşıyabilir).
- Çiçek açacak tomurcukları yanlış zamanda kesmek.
Ne zaman bahçıvan ya da uzman çağırmalısınız?
- Yüksek ağaçlarda merdiven ya da tırmanma gerekiyorsa.
- Kalın dalların kesilmesi gerekiyorsa (düşen dal hem kişiye hem çevreye zarar verebilir).
- Zeytin ve meyve ağaçlarında verim budaması yapılacaksa.
- Ağaçta hastalık, çürüme ya da gövdede çatlak varsa.
Elektrik hatlarına yakın ağaçları kesinlikle kendiniz budamayın. Bu iş hayati risk taşır; uzman ekip ve gerekirse elektrik dağıtım şirketiyle koordinasyon gerektirir.
